ऐतिहासिक ठेवा
गावाचा ऐतिहासिक वारसा
सुमारे ४५० वर्षांचा समृद्ध इतिहास
ग्रामदैवत — क वर्ग तीर्थक्षेत्र
श्री भैरवनाथ मंदिर, कळंबे
कळंबे गावाचे ग्रामदैवत श्री भैरवनाथ मंदिर हे सुमारे ४५० वर्षांपूर्वीचे प्राचीन माडपंथीय मंदिर आहे. या मंदिरास महाराष्ट्र शासनाकडून क वर्ग ज्वालिंग तीर्थक्षेत्र दर्जा प्राप्त झाला आहे.
मंदिरात श्री भैरवनाथ, ग्रामदेवी जोगेश्वरी माता आणि राम दैवत यांच्या अप्रतिम मूर्ती आहेत. लाखो भक्त वर्षभर दर्शनासाठी येत असतात.
तीर्थक्षेत्र विकास कार्यक्रम
शासनाच्या तीर्थक्षेत्र विकास कार्यक्रमांतर्गत मंदिर परिसराचा विकास व्हावा यासाठी ग्रामपंचायतीने प्रस्ताव सादर केला आहे.
मंदिराची वास्तुकला
१
सदर मंदिर पाहताच क्षणी त्याचे प्राचीनत्व दिसून येते.
२
सदर मंदिराची ठेवण तटबंदी असलेल्या भुईकोट किल्ल्यासारखी आहे. मुख्य मंदिर दक्षिणाभिमुखी आहे.
३
मंदिराचा परिसर चारही बाजूंनी पूर्णपणे दगडी तटबंदीने बंदिस्त आहे.
४
मंदिरात प्रवेश करण्यासाठी दक्षिण बाजूस वरून लंब-गोलाकाराची दगडी कमान आहे.
५
महादरवाजातून आत प्रवेश करता दोन्ही बाजूस नगारखान्याची जागा आहे.
६
गाभाऱ्यात नक्षीत कोरलेल्या देवळ्या तसेच वातानुकूलनासाठी दोन गवाक्ष आहेत.
७
मंदिराचे शिखर अप्रतिम असून त्यावर विविध देवी-देवतांची शिल्पे कोरलेली आहेत.
८
मंदिराचे संपूर्ण बांधकाम ताशिव दगडी जोत्यावर आहे — संपूर्ण गाभारा दगडात बांधलेला.
मंदिरातील देवता
🙏
श्री भैरवनाथ
मध्यभागी असलेली श्री भैरवनाथ मूर्ती — तीन फूट-दोन इंच उंची, उजव्या हातात खड्ग, डाव्या हातात ढाल. मन-मोहक व लक्षवेधी.
🌸
ग्रामदेवी जोगेश्वरी माता
उजवीकडील ग्रामदेवी जोगेश्वरी माता — दोन फूट तीन इंच उंची, पाठीमागे बारकाव्याने कोरलेला सर्पदेव.
⚡
राम दैवत
सर्व दैवतांच्या मस्तकावर शिरस्त्राण असून आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर मार्गदर्शन करणारे देवत्व.
इतर ऐतिहासिक स्थळे
🛕
माडपंथीय मंदिर
श्री भैरवनाथ मंदिर
सुमारे ४५० वर्षांपूर्वीचे हे माडपंथीय मंदिर — ग्रामदैवत. लाखो भक्त सातत्याने दर्शनासाठी येतात.
🛕
महादेव मंदिर
वेण्णेश्वर मंदिर
दुर्मिळ असे पश्चिममुखी महादेव मंदिर — वेण्णा नदीच्या किनाऱ्यावर, धार्मिक महत्त्वाचे.
⛩️
ऐतिहासिक घाट
गणपती घाट
शिवशकातील वेण्णा नदी तीरावरील ऐतिहासिक घाट — छत्रपती शिवरायांच्या काळातील.
⛩️
धार्मिक स्थळ
वेण्णेश्वर घाट
वेण्णा नदी तीरावरील प्राचीन घाट — धार्मिक स्नान व पूजा-अर्चनेसाठी प्रसिद्ध.
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
कळंबे गावाला ऐतिहासिक वारशासोबतच आध्यात्मिक-धार्मिक वारसाही आहे. वेण्णा नदीच्या पावन काठावर वसलेले हे गाव मराठेशाहीच्या काळापासून महत्त्वाचे राहिले आहे.
छत्रपती शिवरायांचे हिंदवी स्वराज्य संस्थापनेचे महान कार्य, नंतर घडलेले छत्रपती संभाजी महाराजांचे बलिदान, मराठेशाहीचा काळ तसेच स्वातंत्र्यप्राप्ती यांचा कळंबे गावाशी जिव्हाळ्याचा संबंध आहे.
ऐतिहासिक महत्त्व
- ✦ छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळाशी संबंध
- ✦ मराठेशाहीतील ऐतिहासिक दस्तऐवज
- ✦ वेण्णा नदीतीरावरील प्राचीन घाट
- ✦ सुमारे ४५० वर्षांपूर्वीचे भैरवनाथ मंदिर
- ✦ स्वातंत्र्य संग्रामाचे संदर्भ
- ✦ भुईकोट किल्ल्यासारखी मंदिराची रचना